+ Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ

ΕΛΕῼ ΘΕΟΥ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ

ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ

ΠΑΝΤΙ Τῼ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ,

ΧΑΡΙΣ ΕΙΗ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ

ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ

ΚΑΙ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ,

ΠΑΡ᾿ HΜΩΝ ΔΕ ΕΥΧΗ, ΕΥΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΩΡΗΣΙΣ

* * *

 Τιμιώτατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι καί τέκνα ἐν Κυρίῳ εὐλογημένα,

Ἔμπλεοι ἱερᾶς συγκινήσεως, εἰσερχόμεθα καί ἐφέτος, Θείᾳ εὐδοκίᾳ, εἰς τήν Ἁγίαν καί Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, εἰς τό στάδιον τῶν ἀσκητικῶν ἀγώνων, τόν καιρόν τῆς νηστείας καί τῆς μετανοίας, τῆς ταπεινώσεως καί τῆς προσευχῆς, τῆς πνευματικῆς ἐγρηγόρσεως καί τῆς φιλαδελφίας, μέ τά ὄμματα τῆς καρδίας ἐστραμμένα πρός τόν ζωηφόρον Σταυρόν τοῦ Κυρίου, τόν ὁδηγοῦντα πάντας ἡμᾶς πρός τό Ἅγιον Πάσχα, τό διανοῖγον τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων τάς πύλας τοῦ Παραδείσου.

Ἡ ἀρχομένη εὐλογημένη περίοδος εἶναι εὐκαιρία διά νά συνειδητοποιήσωμεν ἐκ νέου τήν ἀλήθειαν τῆς κατά Χριστόν ἀσκήσεως καί τήν ἄρρηκτον σύνδεσίν της μέ τήν εὐχαριστιακήν πραγμάτωσιν τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία εἰς ὅλας τάς ἐκφάνσεις καί διαστάσεις της καταυγάζεται ἀπό τό φῶς καί τήν χαράν τῆς Ἀναστάσεως. Τό πνεῦμα τοῦ ἀσκητισμοῦ οὐδόλως ἀποτελεῖ παρείσακτον στοιχεῖον εἰς τόν Χριστιανισμόν, οὔτε εἶναι ἀποτέλεσμα ἐπιρροῆς ἐξωεκκλησιαστικῶν δυαλιστικῶν ἰδεολογημάτων. Ἄσκησις εἶναι μία ἄλλη λέξις διά τόν χαρακτηρισμόν τῆς χριστιανικῆς ὑπάρξεως, συνδέουσα αὐτήν μέ τήν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τήν Θείαν πρόνοιαν, μέ τήν ἀνεξάντλητον πνευματικήν εὐφροσύνην τῆς ἀφιερωμένης εἰς τόν Χριστόν ζωῆς, μέ τήν αὐθυπέρβασιν καί τήν αὐτοπροσφοράν, τήν φιλάνθρωπον ἀγάπην, τόν σεβασμόν πρός τήν κτίσιν πᾶσαν.

Ἡ ἄσκησις δέν εἶναι ὑπόθεσις αὐτοβούλων ἐπιλογῶν καί ὑποκειμενικῶν ἰδιαιτεροτήτων, ἀλλά ὑποταγή εἰς τόν κανόνα καί τήν «καθολικήν πεῖραν» τῆς Ἐκκλησίας. Ἀποτελεῖ, ὡς ἔχει λεχθῆ, «ἐκκλησιαστικόν», ὄχι «ἀτομικόν», γεγονός. Ἡ ἐν Ἐκκλησίᾳ ζωή εἶναι ἀδιαίρετος. Μετάνοια, προσευχή, ταπεινοφροσύνη, συγχωρητικότης, νηστεία, ἔργα εὐποιΐας, εἶναι ἀλληλένδετα καί ἀλληλοπεριχωρούμενα. Δέν ὑπάρχει εἰς τήν Ὀρθόδοξον παράδοσιν ἄσκησις ὡς αὐτοσκοπός, ἡ ὁποία πάντοτε ὁδηγεῖ εἰς ὑπερεκτίμησιν τῆς ἀτομικῆς προσπαθείας καί τροφοδοτεῖ τάσεις αὐτοδικαιώσεως. Ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστή εἶναι ὁ κατάλληλος χρόνος διά τήν βίωσιν τῆς Ἐκκλησίας ὡς τόπου καί τρόπου ἀποκαλύψεως τῶν δωρεῶν τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πάντοτε ὡς πρόγευσις τῆς χαρᾶς τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου, ὡς τοῦ ἀκρογωνιαίου λίθου τῆς πίστεως ἡμῶν καί τοῦ ὁλοφώτου ὁρίζοντος τῆς «ἐν ἡμῖν ἐλπίδος». Θεοκινήτως ἡ Ἐκκλησία τιμᾷ κατά τό Σάββατον τῆς Τυροφάγου τήν πανίερον μνήμην τῶν ἐν ἀσκήσει λαμψάντων Ἁγίων ἀνδρῶν καί γυναικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἀρωγοί καί συνοδοιπόροι τῶν πιστῶν εἰς τόν δόλιχον τῆς ἀσκήσεως. Εἰς τό στάδιον τῶν πνευματικῶν ἀγωνισμάτων ἔχομεν εὐδοκοῦντα τόν ἐν Τριάδι Θεόν, σκέπην τήν Παναγίαν Θεομήτορα καί Μητέρα πάν-των ἡμῶν, καί πρεσβευτάς τούς Ἁγίους καί τούς μάρτυρας τῆς πίστεως.

Ὁ ὑγιής χριστιανικός ἀσκητισμός εἶναι συμμετοχή τοῦ ὅλου ἀνθρώπου, ὡς πνευματικῆς, ψυχικῆς καί σωματικῆς ἑνότητος, εἰς τήν ἐν Χριστῷ ζωήν, ἄνευ ὑποτιμήσεως τῆς ὕλης καί τοῦ σώματος καί ἄνευ μανιχαϊζούσης συρρικνώσεως τῆς πνευματικότητος. Ὡς ἔχει γραφῆ, ἡ χριστιανική ἄσκησις εἶναι ἐν τέλει «ἀγώνας ὄχι κατά ἀλλά ὑπέρ τοῦ σώματος», συμφώνως καί πρός τό τοῦ Γεροντικοῦ: «Ἡμεῖς οὐκ ἐδιδάχθημεν σωματοκτόνοι, ἀλλά παθοκτόνοι».

Ἀτυχῶς καί ἀστόχως, ὁ χριστιανικός ἀσκητισμός ἐχαρακτηρίσθη ἀπό συγχρόνους διανοητάς ὡς ἄρνησις τῆς χαρᾶς τῆς ζωῆς καί ὡς περιστολή τῆς ἀνθρωπίνης δημιουργικότητος. Οὐδέν ἀναληθέστερον τούτου! Ἡ ἄσκησις, ὡς ἀπαλλαγή ἀπό τό ἔχειν καί τήν προσκόλλησιν εἰς τήν κατοχήν πραγμάτων καί, κατ᾿ ἐξοχήν, ὡς ἀπελευθέρωσις ἀπό τό ἐγώ, ἀπό τό «ζητεῖν τά ἑαυτοῦ», ἀπό τό «ἔχειν τοῦ εἶναι μας», εἶναι πηγή καί ἔκφρασις γνησίας ἐλευθερίας. Τί ἀληθέστερον ἀπό τήν ἔξοδον ἐκ τῆς εἱρκτῆς τοῦ «ἀτομικοῦ δικαιώματος» καί ἀπό τήν ἀνοικτοσύνην καί τήν ἀγάπην πρός τόν συνάνθρωπον, ἀπό τήν ἐσωτερικήν «καλήν ἀλλοίωσιν» καί τήν σταθερότητα εἰς τήν ἐφαρμογήν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ; Τί δημιουργικώτερον τῆς νηστείας, ὅταν αὐτή εἶναι ὁλιστική στάσις ζωῆς καί ἐκφράζῃ τό ἀσκητικόν καί εὐχαριστιακόν πνεῦμα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν εἶναι «κοινόν ἄθλημα» καί ὄχι ἀτομικόν ἀγώνισμα; Τί ὑπαρξιακῶς συγκλονιστικώτερον ἀπό τήν μετάνοιαν, τήν ἐσωτερικήν μεταστροφήν, ὡς ζωτικήν κατεύθυνσιν πρός τήν ἀλήθειαν, τήν ἐκ νέου ἀνακάλυψιν τῆς δυνάμεως τῆς Θείας Χάριτος, τοῦ βάθους τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς καί τῆς ἐλπίδος ζωῆς αἰωνίου; Εἶναι ἐντυπωσιακόν τό γεγονός ὅτι, ὅταν ἀντικατεστάθη ὁ πρωτοχριστιανικός χαρακτήρ τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ὡς περιόδου προετοιμασίας διά τό Ἅγιον Βάπτισμα εἰς τήν Θείαν Λειτουργίαν τῆς Ἀναστάσεως, ἀπό τό «ἦθος τῆς μετανοίας», παρέμεινεν ἡ βίωσις αὐτῆς ὡς «δευτέρου βαπτίσματος». Διά τόν λόγον αὐτόν, ἡ περίοδος τῆς νηστείας καί τῆς μετανοίας δέν εἶναι σκυθρωπή. Ἡ ὑμνολογία μας ὁμιλεῖ διά τό «ἔαρ τῆς νηστείας» καί ἡ Θεολογία ἀποκαλεῖ τήν Μεγάλην Τεσσαρακοστήν «πνευματικήν ἄνοιξιν» καί «περίοδον χαρᾶς καί φωτός». Ὅλα αὐτά ἀποκτοῦν ἰδιαιτέραν ἐπικαιρότητα καί ἀξίαν ἐνώπιον τῆς συγχρόνου ἀνθρωπολογικῆς συγχύσεως καί τῶν, πολιτισμικῆς προελεύσεως, νέων ἀλλοτριώσεων.

Μέ αὐτά τά αἰσθήματα καί τάς σκέψεις, ὑπενθυμίζοντες τοῖς ἐν ἁπάσῃ τῇ δεσποτείᾳ Κυρίου τέκνοις τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας ὅτι, κατά τήν ἡμέραν τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου θά κορυφωθοῦν οἱ ἑορτασμοί ἐπί τῇ συμπληρώσει 1400 ἐτῶν ἀπό τοῦ ἔτους 626, ὅτε, πρός ἔκφρασιν εὐγνωμοσύνης πρός τήν Θεοτόκον διά τήν διάσωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀπό ἐπικίνδυνον πολιορκίαν, ἐψάλη «ὀρθοστάδην» εἰς τόν Ἱερόν Ναόν τῶν Βλαχερνῶν ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, εὐχόμεθα πρός πάντας ὑμᾶς εὔδρομον τό στάδιον τῆς νηστείας, ἐν ἀσκήσει καί ὑπομονῇ, ἐν εὐχαριστίᾳ καί δοξολογίᾳ. Εἴθε, ἀληθεύοντες ἐν ἀγάπῃ καί ἁγιαζόμενοι ἐν Κυρίῳ, νά βαδίσωμεν τήν ὁδόν πρός τήν πεπληρωμένην χαράν τῆς λαμπροφόρου Ἀναστάσεως Αὐτοῦ.

Ἁγία καί Μεγάλη Τεσσαρακοστή ͵βκςʹ

† Ὁ Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος

διάπυρος πρός Θεόν εὐχέτης πάντων ὑμῶν

+ Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ

ΕΛΕῼ ΘΕΟΥ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ – ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ

ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ

ΠΑΝΤΙ Τῼ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ,

ΧΑΡΙΣ ΕΙΗ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ

ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ,

ΠΑΡ᾿ HΜΩΝ ΔΕ ΕΥΧΗ, ΕΥΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΩΡΗΣΙΣ

* * *

Τιμιώτατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι καί τέκνα ἐν Κυρίῳ εὐλογημένα,

Ἔμπλεοι ἱερᾶς συγκινήσεως, εἰσερχόμεθα καί ἐφέτος, Θείᾳ εὐδοκίᾳ, εἰς τήν Ἁγίαν καί Μεγάλην Τεσσαρακοστήν, εἰς τό στάδιον τῶν ἀσκητικῶν ἀγώνων, τόν καιρόν τῆς νηστείας καί τῆς μετανοίας, τῆς ταπεινώσεως καί τῆς προσευχῆς, τῆς πνευματικῆς ἐγρηγόρσεως καί τῆς φιλαδελφίας, μέ τά ὄμματα τῆς καρδίας ἐστραμμένα πρός τόν ζωηφόρον Σταυρόν τοῦ Κυρίου, τόν ὁδηγοῦντα πάντας ἡμᾶς πρός τό Ἅγιον Πάσχα, τό διανοῖγον τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων τάς πύλας τοῦ Παραδείσου.

Ἡ ἀρχομένη εὐλογημένη περίοδος εἶναι εὐκαιρία διά νά συνειδητοποιήσωμεν ἐκ νέου τήν ἀλήθειαν τῆς κατά Χριστόν ἀσκήσεως καί τήν ἄρρηκτον σύνδεσίν της μέ τήν εὐχαριστιακήν πραγμάτωσιν τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία εἰς ὅλας τάς ἐκφάνσεις καί διαστάσεις της καταυγάζεται ἀπό τό φῶς καί τήν χαράν τῆς Ἀναστάσεως. Τό πνεῦμα τοῦ ἀσκητισμοῦ οὐδόλως ἀποτελεῖ παρείσακτον στοιχεῖον εἰς τόν Χριστιανισμόν, οὔτε εἶναι ἀποτέλεσμα ἐπιρροῆς ἐξωεκκλησιαστικῶν δυαλιστικῶν ἰδεολογημάτων. Ἄσκησις εἶναι μία ἄλλη λέξις διά τόν χαρακτηρισμόν τῆς χριστιανικῆς ὑπάρξεως, συνδέουσα αὐτήν μέ τήν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τήν Θείαν πρόνοιαν, μέ τήν ἀνεξάντλητον πνευματικήν εὐφροσύνην τῆς ἀφιερωμένης εἰς τόν Χριστόν ζωῆς, μέ τήν αὐθυπέρβασιν καί τήν αὐτοπροσφοράν, τήν φιλάνθρωπον ἀγάπην, τόν σεβασμόν πρός τήν κτίσιν πᾶσαν.

Ἡ ἄσκησις δέν εἶναι ὑπόθεσις αὐτοβούλων ἐπιλογῶν καί ὑποκειμενικῶν ἰδιαιτεροτήτων, ἀλλά ὑποταγή εἰς τόν κανόνα καί τήν «καθολικήν πεῖραν» τῆς Ἐκκλησίας. Ἀποτελεῖ, ὡς ἔχει λεχθῆ, «ἐκκλησιαστικόν», ὄχι «ἀτομικόν», γεγονός. Ἡ ἐν Ἐκκλησίᾳ ζωή εἶναι ἀδιαίρετος. Μετάνοια, προσευχή, ταπεινοφροσύνη, συγχωρητικότης, νηστεία, ἔργα εὐποιΐας, εἶναι ἀλληλένδετα καί ἀλληλοπεριχωρούμενα. Δέν ὑπάρχει εἰς τήν Ὀρθόδοξον παράδοσιν ἄσκησις ὡς αὐτοσκοπός, ἡ ὁποία πάντοτε ὁδηγεῖ εἰς ὑπερεκτίμησιν τῆς ἀτομικῆς προσπαθείας καί τροφοδοτεῖ τάσεις αὐτοδικαιώσεως. Ἡ Μεγάλη Τεσσαρακοστή εἶναι ὁ κατάλληλος χρόνος διά τήν βίωσιν τῆς Ἐκκλησίας ὡς τόπου καί τρόπου ἀποκαλύψεως τῶν δωρεῶν τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πάντοτε ὡς πρόγευσις τῆς χαρᾶς τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου, ὡς τοῦ ἀκρογωνιαίου λίθου τῆς πίστεως ἡμῶν καί τοῦ ὁλοφώτου ὁρίζοντος τῆς «ἐν ἡμῖν ἐλπίδος». Θεοκινήτως ἡ Ἐκκλησία τιμᾷ κατά τό Σάββατον τῆς Τυροφάγου τήν πανίερον μνήμην τῶν ἐν ἀσκήσει λαμψάντων Ἁγίων ἀνδρῶν καί γυναικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἀρωγοί καί συνοδοιπόροι τῶν πιστῶν εἰς τόν δόλιχον τῆς ἀσκήσεως. Εἰς τό στάδιον τῶν πνευματικῶν ἀγωνισμάτων ἔχομεν εὐδοκοῦντα τόν ἐν Τριάδι Θεόν, σκέπην τήν Παναγίαν Θεομήτορα καί Μητέρα πάν-των ἡμῶν, καί πρεσβευτάς τούς Ἁγίους καί τούς μάρτυρας τῆς πίστεως.

Ὁ ὑγιής χριστιανικός ἀσκητισμός εἶναι συμμετοχή τοῦ ὅλου ἀνθρώπου, ὡς πνευματικῆς, ψυχικῆς καί σωματικῆς ἑνότητος, εἰς τήν ἐν Χριστῷ ζωήν, ἄνευ ὑποτιμήσεως τῆς ὕλης καί τοῦ σώματος καί ἄνευ μανιχαϊζούσης συρρικνώσεως τῆς πνευματικότητος. Ὡς ἔχει γραφῆ, ἡ χριστιανική ἄσκησις εἶναι ἐν τέλει «ἀγώνας ὄχι κατά ἀλλά ὑπέρ τοῦ σώματος», συμφώνως καί πρός τό τοῦ Γεροντικοῦ: «Ἡμεῖς οὐκ ἐδιδάχθημεν σωματοκτόνοι, ἀλλά παθοκτόνοι».

Ἀτυχῶς καί ἀστόχως, ὁ χριστιανικός ἀσκητισμός ἐχαρακτηρίσθη ἀπό συγχρόνους διανοητάς ὡς ἄρνησις τῆς χαρᾶς τῆς ζωῆς καί ὡς περιστολή τῆς ἀνθρωπίνης δημιουργικότητος. Οὐδέν ἀναληθέστερον τούτου! Ἡ ἄσκησις, ὡς ἀπαλλαγή ἀπό τό ἔχειν καί τήν προσκόλλησιν εἰς τήν κατοχήν πραγμάτων καί, κατ᾿ ἐξοχήν, ὡς ἀπελευθέρωσις ἀπό τό ἐγώ, ἀπό τό «ζητεῖν τά ἑαυτοῦ», ἀπό τό «ἔχειν τοῦ εἶναι μας», εἶναι πηγή καί ἔκφρασις γνησίας ἐλευθερίας. Τί ἀληθέστερον ἀπό τήν ἔξοδον ἐκ τῆς εἱρκτῆς τοῦ «ἀτομικοῦ δικαιώματος» καί ἀπό τήν ἀνοικτοσύνην καί τήν ἀγάπην πρός τόν συνάνθρωπον, ἀπό τήν ἐσωτερικήν «καλήν ἀλλοίωσιν» καί τήν σταθερότητα εἰς τήν ἐφαρμογήν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ; Τί δημιουργικώτερον τῆς νηστείας, ὅταν αὐτή εἶναι ὁλιστική στάσις ζωῆς καί ἐκφράζῃ τό ἀσκητικόν καί εὐχαριστιακόν πνεῦμα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν εἶναι «κοινόν ἄθλημα» καί ὄχι ἀτομικόν ἀγώνισμα; Τί ὑπαρξιακῶς συγκλονιστικώτερον ἀπό τήν μετάνοιαν, τήν ἐσωτερικήν μεταστροφήν, ὡς ζωτικήν κατεύθυνσιν πρός τήν ἀλήθειαν, τήν ἐκ νέου ἀνακάλυψιν τῆς δυνάμεως τῆς Θείας Χάριτος, τοῦ βάθους τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς καί τῆς ἐλπίδος ζωῆς αἰωνίου; Εἶναι ἐντυπωσιακόν τό γεγονός ὅτι, ὅταν ἀντικατεστάθη ὁ πρωτοχριστιανικός χαρακτήρ τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ὡς περιόδου προετοιμασίας διά τό Ἅγιον Βάπτισμα εἰς τήν Θείαν Λειτουργίαν τῆς Ἀναστάσεως, ἀπό τό «ἦθος τῆς μετανοίας», παρέμεινεν ἡ βίωσις αὐτῆς ὡς «δευτέρου βαπτίσματος». Διά τόν λόγον αὐτόν, ἡ περίοδος τῆς νηστείας καί τῆς μετανοίας δέν εἶναι σκυθρωπή. Ἡ ὑμνολογία μας ὁμιλεῖ διά τό «ἔαρ τῆς νηστείας» καί ἡ Θεολογία ἀποκαλεῖ τήν Μεγάλην Τεσσαρακοστήν «πνευματικήν ἄνοιξιν» καί «περίοδον χαρᾶς καί φωτός». Ὅλα αὐτά ἀποκτοῦν ἰδιαιτέραν ἐπικαιρότητα καί ἀξίαν ἐνώπιον τῆς συγχρόνου ἀνθρωπολογικῆς συγχύσεως καί τῶν, πολιτισμικῆς προελεύσεως, νέων ἀλλοτριώσεων.

Μέ αὐτά τά αἰσθήματα καί τάς σκέψεις, ὑπενθυμίζοντες τοῖς ἐν ἁπάσῃ τῇ δεσποτείᾳ Κυρίου τέκνοις τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας ὅτι, κατά τήν ἡμέραν τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου θά κορυφωθοῦν οἱ ἑορτασμοί ἐπί τῇ συμπληρώσει 1400 ἐτῶν ἀπό τοῦ ἔτους 626, ὅτε, πρός ἔκφρασιν εὐγνωμοσύνης πρός τήν Θεοτόκον διά τήν διάσωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀπό ἐπικίνδυνον πολιορκίαν, ἐψάλη «ὀρθοστάδην» εἰς τόν Ἱερόν Ναόν τῶν Βλαχερνῶν ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, εὐχόμεθα πρός πάντας ὑμᾶς εὔδρομον τό στάδιον τῆς νηστείας, ἐν ἀσκήσει καί ὑπομονῇ, ἐν εὐχαριστίᾳ καί δοξολογίᾳ. Εἴθε, ἀληθεύοντες ἐν ἀγάπῃ καί ἁγιαζόμενοι ἐν Κυρίῳ, νά βαδίσωμεν τήν ὁδόν πρός τήν πεπληρωμένην χαράν τῆς λαμπροφόρου Ἀναστάσεως Αὐτοῦ.

Ἁγία καί Μεγάλη Τεσσαρακοστή ͵βκςʹ

† Ὁ Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος

διάπυρος πρός Θεόν εὐχέτης πάντων ὑμῶν

Ἡ Ἱερά Μητρόπολις Κώου καί Νισύρου
ἀνακοινώνει ὅτι τήν
Κυριακή τῆς Τυρινῆς 22 Φεβρουαρίου 2026
καί ὥρα 5.00 μ.μ.
στόν Ἱερό Μητροπολιτικό Ναό
Ἁγίου Νικολάου πόλεως Κῶ
θά τελεσθεῖ Ἀρχιερατικός Ἑσπερινός
ἐπί τῇ ἐνάρξει
τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς
χοροστατοῦντος τοῦ
Σεβασμιωτάτου Ποιμενάρχου μας
κ. Ναθαναήλ,
ὁ ὁποῖος θά ἀναγνώσει
τήν καθιερωμένη Συγχωρητική Εὐχή.

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΚΕΙΜΕΝΟ
ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΜΗΝΑ ΑΛ. ΑΛΕΞΙΑΔΗ
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΤΥΧΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ
ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ
ΚΩΟΥ ΚΑΙ ΝΙΣΥΡΟΥ ΝΑΘΑΝΑΗΛ
ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΤΟΥ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ

ΜΗΝΑΣ ΑΛ. ΑΛΕΞΙΑΔΗΣ

Ομότιμος Καθηγητής Λαογραφίας
στο Τμήμα Φιλογογίας
του Πανεπιστημίου Αθηνών

Επίτιμος Καθηγητής
του Πανεπιστημίου Βουκουρεστίου

Ο ΣΕΒΑΣΜΙΟΤΑΤΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΚΩΟΥ ΚΑΙ ΝΙΣΥΡΟΥ
ΝΑΘΑΝΑΗΛ ΔΙΑΚΟΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ
ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Κώου και Νισύρου Ναθαναήλ Διακοπαναγιώτης, τη Δευτέρα, 26 Ιανουαρίου 2026, υποστήριξε τη διδακτορική του διατριβή μέ τίτλο «Λαϊκή Λατρεία και Θρησκευτική Συμπεριφορά στα νησιά Κω και Νίσυρο» (σελίδες 487) και ονομάστηκε παμψηφεί διδάκτωρ του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Την Τριμελή Συμβουλευτική Επιτροπή αποτελούσαν ο Καθηγητής Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης (ΕΚΠΑ), ο οποίος ήταν και ο επιβλέπων, η Αναπλ. Καθηγήτρια Βασιλική Χρυσανθοπούλου (ΕΚΠΑ) καί ο Καθηγητής Μανόλης Γ. Βαρβούνης (ΔΠΘ).

Μετά την κατάθεση θετικής Εισηγητικής Έκθεσης, συγκροτήθηκε, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, Επταμελής Εξεταστική Επιτροπή αποτελούμενη, εκτός από τα μέλη της Τριμελούς, και από την Καθηγήτρια Ρέα Κακάμπουρα (ΕΚΠΑ), τον Καθηγητή Γεώργιο Κατσαδώρο (Πανεπιστημίου Αιγαίου), τον Αναπλ. Καθηγητή Γεώργιο Κούζα (ΕΚΠΑ) και τον Επικ. Καθηγητή Γεώργιο Πιτσινέλη (ΕΚΠΑ).

***

Ο Μητροπολίτης Ναθαναήλ παρουσίασε με επιτυχία τη διατριβή του ενώπιον της Επιτροπής και στη συνέχεια ακολούθησε ενδιαφέρουσα εκτενής συζήτηση. Οι Καθηγητές υπέβαλαν πολλές ουσιαστικές ερωτήσεις και ο υποψήφιος διδάκτωρ έδωσε τεκμηριωμένες απαντήσεις. Η συζήτηση επεκτάθηκε και σε γενικότερα λαογραφικά θέματα με αναφορές στην τοπική παράδοση, στα σύγχρονα προβλήματα του τόπου, στις προκλήσεις και στις προοπτικές του για το μέλλον.

Στο τέλος της διαδικασίας ο επιβλέπων Καθηγητής Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης, ο οποίος είχε την ευθύνη της επίβλεψης της διατριβής, σε όλη τη μακρά πορεία της έρευνας και της συγγραφής, εισηγήθηκε να βαθμολογηθεί η διατριβή με «Άριστα», πρόταση, η οποία έγινε δεκτή ομόφωνα και από τα άλλα Μέλη της Επιτροπής.

***

Η διατριβή αποτελείται από Πρόλογο και εκτενή Εισαγωγή, όπου γίνονται οι απαραίτητες εννοιολογικές διευκρινίσεις, προσδιορίζονται τα εργαλεία της έρευνας, παρουσιάζεται συνοπτικά ο κλάδος της Θρησκευτικής Λαογραφίας, ο οποίος έχει έντονη δυναμική, υπογραμμίζονται οι σκοποί της έρευνας, αναλύεται η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε και περιγράφεται η δομή της εργασίας.

Ακολουθεί το Πρώτο Κεφάλαιο, στο οποίο καταγράφονται και αναλύονται οι γιορτές του Φθινοπώρου. Αυτό συμβαίνει, γιατί την 1η Σεπτεμβρίου αρχίζει το εκκλησιαστικό έτος. Στην εποχή αυτήν περιλαμβάνονται, όπως είναι γνωστό, μεγάλες γιορτές (Γέννηση και Εισόδια της Θεοτόκου, Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, του Αγίου Δημητρίου και των Ταξιαρχών). Περιγράφεται το έθιμο της Αρχιχρονιάς (1η Σεπτεμβρίου), το οποίο είχε παρακολουθήσει στην Κω και ο μεγάλος λαογράφος και ακαδημαϊκός Γεώργιος Α. Μέγας.[1] Εδώ αναλύεται και η σταδιακή μετάβαση από τα καλοκαιρινά πανηγύρια στον χειμωνιάτικο τρόπο ζωής και θρησκευτικής συμπεριφοράς.

Το Δεύτερο Κεφάλαιο περιλαμβάνει τις γιορτές του Χειμώνα, οι οποίες παραθέτονται και πάλι με ημερολογιακή σειρά. Η περίοδος αυτή περιλαμβάνει σημαντικές γιορτές, όπως του Αγίου Νικολάου, των Τριών Ιεραρχών και της Υπαπαντής, που έχει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα στην Κω. Συγκεκριμένα το επίκεντρο του εορτασμού είναι η Ιερά Μονή Παναγίας Καστριανών στο Παλαιό Πυλί, στον Ναό που οικοδόμησε ο Όσιος Χριστόδουλος με την οικονομική ενίσχυση του Οσίου Αρσενίου του Σκηνουρίου. Το βράδυ, μετά τον Εσπερινό, οι προσκυνητές ανάβουν φωτιές και παραμένουν στο ερειπωμένο χωριό, γύρω από τον Ναό. Παράλληλα, ο Μητροπολίτης διανυκτερεύει στο ανακαινισμένο παλαιό κελλάκι, όπου έμενε αυτός που φρόντιζε τους κήπους της Μονής.

Ο κύκλος του Δωδεκαημέρου εξετάζεται ως ενιαίο σύνολο μετά το τέλος Φεβρουαρίου και περιλαμβάνει τις γιορτές από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι και τη Σύναξη του Αγίου Ιωάννου (7 Ιανουαρίου).

Η Άνοιξη, που υπάρχει στο Τρίτο Κεφάλαιο, περιλαμβάνει έθιμα και συνήθειες που σχετίζονται με την παραγωγή μεταξιού, τη γιορτή του Ευαγγελισμού και, φυσικά, τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου. Ο εθιμικός πλούτος της γιορτής αυτής είναι άλλωστε εντυπωσιακός και περιλαμβάνει πανηγύρια, λιτανείες, συνεστιάσεις σε όλο το νησί και επίσης ιππικούς αγώνες στο χωριό Πυλί.

Ο κύκλος του Πάσχα, που είναι κινητός και καταλαμβάνει περίπου το ένα τρίτο του χρόνου, εξετάζεται στο τέλος του Τρίτου Κεφαλαίου. Εδώ περιλαμβάνονται το Τριώδιο, η Σαρακοστή, η Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα, η Διακαινίσιμος και ολοκληρώνεται με την Κυριακή των Αγίων Πάντων, επτά ημέρες μετά την Πεντηκοστή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τά έθιμα της Αποκριάς (π.χ. η περιφορά μιας σιαγόνας γαϊδάρου που τη στερεώνουν σε ένα κοντάρι την οποία περιφέρουν στους δρόμους της πόλης και των χωριών), η γιορτή της Έγερσης του Λαζάρου, τα θρηνητικά τραγούδια της Μεγάλης Πέμπτης, το παλιό έθιμο της λαμπάδας του νεκρού, η λιτανεία της Κυριακής του Πάσχα, ο εορτασμός της Ζωοδόχου Πηγής στη Νίσυρο κ.λπ.

Το Καλοκαίρι, που ακολουθεί στο Τέταρτο Κεφάλαιο, έχει μεγάλες γιορτές, όπως του Αγίου Νικήτα του Νισυρίου, που γιορτάζεται με μεγαλοπρέπεια στην πατρίδα του, τη Νίσυρο, το Γενέθλιο του Προδρόμου, με τα έθιμα του Κλήδονα και του Φανού, της Μεταμόρφωσης, ενώ αναμφίβολα κυριαρχούν οι γιορτές της Παναγίας που ουσιαστικά καλύπτουν ολόκληρο τον Αύγουστο (Παρακλήσεις, Νιαμερίτισσες, Κοίμηση και Απόδοση). «Νιαμερίτισσες» λέγονται οι γυναίκες που, από τις 6 Αυγούστου, πηγαίνουν στην Παναγία Σπηλιανή και μένουν σε κελλιά της Μονής. Βοηθούν στην προετοιμασία της γιορτής, συμμετέχουν στις ακολουθίες, ψάλλουν ύμνους, λένε τραγούδια προς τιμήν της Παναγίας, προσεύχονται συνεχώς και κάνουν τριακόσιες μετάνοιες κάθε ημέρα.

Η Παναγία τιμάται ιδιαιτέρως στα δύο νησιά με αποκορύφωμα το πανελλήνιο προσκύνημα της Παναγίας Σπηλιανής Νισύρου, και η συμμετοχή των πιστών στις ακολουθίες και στα πανηγύρια είναι εντυπωσιακή.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του Καλοκαιριού είναι η καθιέρωση δύο νέων τοπικών γιορτών, της Οσίας Μελούς, το πρώτο Σάββατο του Ιουλίου[2], και των «Εν Δωδεκανήσω και των εν τη Ιερά Μητροπόλει Κώου και Νισύρου διαλαμψάντων Αγίων», που γίνεται την πρώτη Κυριακή του Ιουλίου.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν νέα στοιχεία θρησκευτικής λαϊκής συμπεριφοράς, όπως η τέλεση Παράκλησης στην Παναγία κάθε Δευτέρα στο Μητροπολιτικό Παρεκκλήσιο του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην πόλη της Κω, η μαθητική Παράκληση, που γίνεται όπου υπάρχουν Λύκεια για τους τελειοφοίτους, η αναβίωση πανηγυριών που είχαν ατονήσει ή και διακοπεί και η στενή συνεργασία με φορείς και Συλλόγους για την πραγματοποίηση και, σε ορισμενες περιπτώσεις, τον επαναπροσδιορισμό εθίμων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σημασία των πανηγυριών και όλων των παραμέτρων που τα συνοδεύουν (π.χ. εθελοντισμός) για την τοπική Εκκλησία και για την εικόνα που παρουσιάζει στους κατοίκους και στους επισκέπτες των νησιών. Τονίζεται η συμμετοχή νέων και περιγράφονται αναλυτικά οι ιδιαιτερότητές τους. Εξετάζεται το φαινόμενο του τουρισμού και αποτιμάται η επίδραση που έχει στο πολιτισμικό απόθεμα του τόπου.

Στα Συμπεράσματα, με τα οποία ολοκληρώνεται η εργασία, παρουσιάζονται τα πορίσματα της έρευνας και γίνονται ορισμένες γενικές εκτιμήσεις και διαπιστώσεις.

Ακολουθεί πλούσια Βιβλιογραφία, η οποία, εκτός από τα βοηθήματα, περιλαμβάνει κατάλογο των πιο σημαντικών από τους πληροφορητές και όλο το αρχειακό υλικό που υπάρχει για τα δύο νησιά.

Σημαντικό στοιχείο της μελέτης είναι η διακονία του Μητροπολίτη Ναθαναήλ, ως Επισκόπου και Ποιμένα, ιδιότητα που του επιτρέπει να έρχεται σε άμεση επαφή με τον εθιμικό πλούτο των δύο νησιών, όχι ως αποστασιοποιημένος ερευνητής, αλλά ως αμέσως συμμετέχων και πρωταγωνιστής. Έτσι, οδηγείται σε αυθεντικότερα και αμεσότερα συμπεράσματα, που μεταφέρουν στον αναγνώστη τον παλμό του τόπου. Η μελέτη περιλαμβάνει ακόμη πολλά νεωτερικά στοιχεία, τα οποία συνδυάζονται με τη λαϊκή θρησκευτικότητα και αποτυπώνουν με ακρίβεια τα ήθη και τα έθιμα.

Συμπερασματικά θα έλεγα ότι η μεθοδική χρήση του αρχειακού υλικού, η άμεση γνώση των εθίμων, η στοχευμένη χρήση του Διαδικτύου, η μεταφορά της προσωπικής εμπειρίας του ερευνητή και η βαθιά γνώση του τόπου και των κατοίκων του δημιουργούν ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον αποτέλεσμα για το οποίο ο Μητροπολίτης Κώου και Νισύρου Ναθαναήλ Διακοπαναγιώτης είναι άξιος κάθε επαίνου.

ΜΗΝΑΣ ΑΛ. ΑΛΕΞΙΑΔΗΣ

[1] Βλ. Γεώργιος Α. Μέγας, Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας. Εισαγωγικό σημείωμα Μ. Γ. Μερακλής, τέταρτη έκδοση στη δημοτική, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2004: 283-284 και φωτογραφίες 34 και 35.

[2] Για την Οσία Μελώ βλ. το βιβλίο του Σεβασμιοτάτου Μητροπολίτου Κώου και Νισύρου Ναθαναήλ Διακοπαναγιώτη με τίτλο Η Οσία Μελώ στη Βουρρίνα της Κω. Λαϊκή παράδοση και λατρεία. Εισαγωγικό σημείωμα Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης, Εκδόσεις Αρμός, β΄ έκδοση, Αθήνα 2018. Το βιβλίο αυτό είναι η συμπληρωμένη μορφή του Μεταπτυχιακού Διπλώματος (Master) που εκπόνησε ο Σεβασμιότατος με την επίβλεψη του Μηνά Αλ. Αλεξιάδη.

Ο Οίκος Ευγηρίας της Ιεράς Μητροπόλεως Κώου και Νισύρου
με την επωνυμία «Ο ΑΓΙΟΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ»,
που βρίσκεται στην Περιοχή Άγιος Νεκτάριος στην πόλη της Κω,
ενδιαφέρεται να προσλάβει προσωπικό
με σύμβαση αορίστου ή ορισμένου χρόνου.

Αναζητούνται άτομα με αγάπη για τη φροντίδα των ηλικιωμένων
που φιλοξενούνται στον Οίκο Ευγηρίας μας.

Κατάθεση βιογραφικών έως την Παρασκευή 06-02-2026
στα Γραφεία της Ιεράς Μητροπόλεως Κώου και Νισύρου 
ή αποστολή με ηλεκτρονική αλληλογραφία στο email:

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Για περισσότερες πληροφορίες 
απευθυνθείτε στον Διευθυντή του Οίκου Ευγηρίας 
Πανοσιολογιώτατο Αρχιμανδρίτη

π. Νικήτα Παπανικολάου

στο κινητό τηλέφωνο 6946256393.

Κως, 30-01-2026

Ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου

† Ο ΚΩΟΥ ΚΑΙ ΝΙΣΥΡΟΥ ΝΑΘΑΝΑΗΛ

Κάθε χρόνο γιορτάζουμε τούς Τρεῖς Ἱεράρχες, τόν Μέγα Βασίλειο, τόν Ἅγιο Γρηγόριο τόν Θεολόγο καί τόν Ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο, μέ ὁμιλίες, κείμενα καί γιορτές στά σχολεῖα μας.

Γιατί γίνεται κάτι τέτοιο; Τί μποροῦν νά προσφέρουν σήμερα σέ ἐμᾶς;

Μελετώντας τή διδασκαλία τους διαπιστώνουμε ὅτι δέν μίλησαν μόνο γιά τήν ἐποχή τους, ἀλλά πολλά ἀπό αὐτά πού εἶπαν μποροῦν νά βοηθήσουν νά ξεπεράσουμε τά προβλήματα καί τῆς δικῆς μας ἐποχῆς.

Ἄς δοῦμε, ὅμως, κάποια στοιχεῖα ἀπό τή διδασκαλία τους.

Πρώτα ἀπ᾽ ὅλα λένε ὅτι γιά ὅσα συμβαίνουν σήμερα καί μᾶς κάνουν νά ὑποφέρουμε φταῖμε καί ἐμεῖς οἱ ἴδιοι γιατί, ἄν καί ὁ Θεός μᾶς προσέφερε τή δυνατότητα νά Τόν ἀναζητοῦμε καί νά προσπαθοῦμε νά Τοῦ μοιάσουμε, ἐμεῖς ἐγκαταλείψαμε αὐτόν τόν ὄμορφο δρόμο, καί ἔγνοια μας ἔχουμε τήν ἱκανοποίηση τῶν ἀδυναμιῶν καί τῶν παθῶν μας.

Ὅπως μέ τή θέλησή μας ἀπομακρυνθήκαμε ἀπό τόν Θεό, μόνο μέ τή θέλησή μας θά ἐπιστρέψουμε κοντά Του.

Ἡ ἀπομάκρυνση ἀπό τόν Θεό ἔκανε τόν ἄνθρωπο νά ἐχθρεύεται κάθε τί γύρω του καί νά μήν μπορεῖ νά ἀγαπήσει κανέναν: οὔτε τόν Θεό, οὔτε τόν συνάνθρωπό του οὔτε τόν ἑαυτό του, ἀλλά οὔτε τόν κόσμο πού τοῦ προσέφερε ὁ Θεός γιά νά ζεῖ μέσα σέ αὐτόν καί νά τόν φροντίζει.

Ὅλα αὐτά τά προβλήματα κατάφερε νά τά ἀντιμετωπίσει ὁ Χριστός μέ τή γέννηση, τή σταυρική θυσία καί τήν Ἀνάστασή Του. Ἁπλώνοντας τά χέρια Του ἐπάνω στόν Σταυρό κατάφερε νά μᾶς ἑνώσει μέ τόν Θεό καί μεταξύ μας καί νά μᾶς προσφέρει καί πάλι τή δυνατότητα νά ἀγαποῦμε τόν πλησίον μας ἀνεξάρτητα ἀπό τήν ἐθνική καταγωγή του, τή φυλή ἤ τή θρησκεία του.

Αὐτή ἡ διδασκαλία σπουδαίων ἁγίων, ὅπως οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες, εἶναι Πίστη τῆς Ἐκκλησίας μας καί δική μας.

Ἄνθρωποι μέ αὐτή τήν πίστη κατάφεραν νά δημιουργήσουν ἕναν μεγάλο πολιτισμό καί μία ἰσχυρότατη αὐτοκρατορία, ἡ ὁποία μέ κέντρο τήν Κωνσταντινούπολη καί τό Οἰκουμενικό μας Πατριαρχεῖο κατόρθωσε νά φωτίζει τόν κόσμο γιά περισσότερα ἀπό χίλια ἑκατό χρόνια.

Ἡ αὐτοκρατορία αὐτή, ἡ Ρωμανία, γνώρισε πολλά προβλήματα καί πολλούς ἐχθρούς, ἀλλά τούς ἀντιμετώπισε πάντοτε στηριγμένη στήν πίστη στόν Θεό καί στή διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας.

Τό 1204 κυριεύθηκε ἀπό τούς σταυροφόρους, οἱ ὁποῖοι κατέκλεψαν πλῆθος θησαυρῶν, τούς ὁποίους μετέφεραν στίς πατρίδες τους.

Τό 1453 ὁ τελευταῖος αὐτοκράτοράς της, ὁ Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος, θυσιάστηκε μέ πίστη στόν Θεό καί ἀγάπη στήν πατρίδα του. Μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ ἡ Ἐκκλησία συνέχισε νά ὑπάρχει, νά στηρίζει τούς ὑποδούλους καί νά τούς δίνει θάρρος καί ἐλπίδα.

Τό φῶς πού ἡ Βυζαντινή Αὐτοκρατορία, μεταλαμπάδευε γιά αἰῶνες στούς γύρω λαούς δέν ἔσβησε οὔτε μετά τήν Ἅλωση, καθώς μετά τό 1453 πλῆθος σοφῶν διέφυγε στή Δύση. Αὐτοί, μέ τή σοφία τους, ὁδήγησαν τή Δυτική Εὐρώπη στήν Ἀναγέννηση καί στήν πρόοδο τῆς ἐπιστήμης.

Ἄς μή λησμονοῦμε ὅτι καί κατά τήν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας, οἱ Ἕλληνες προσέφεραν σημαντικές ὑπηρεσίες στόν παγκόσμιο πολιτισμό διασώζοντας ἕνα μεγάλο μέρος τῆς ἀρχαίας σοφίας διατηρώντας σπουδαιότατες βιβλιοθῆκες στά μοναστήρια.

Σήμερα, κάποιοι ἀπό αὐτούς πού εὐεργετήθηκαν ἀπό τούς Ἕλληνες μέ τά φῶτα τοῦ πολιτισμοῦ, μέ τό πρόσχημα τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων πού ἀντιμετωπίζει ἡ χώρα μας, ἀπαιτοῦν καί πάλι τήν ὑποδούλωσή μας.

Τί θά κάνουμε; Θά τό ἐπιτρέψουμε; Θά προδώσουμε τήν ἱστορία μας;

Ὄχι! Ποτέ!

Θά ἀγωνιστοῦμε, θά παλέψουμε, καί μέ τήν εὐχή τῶν Ἁγίων Πατέρων μας, καί ἰδιαιτέρως τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, θά ξεπεράσουμε τήν κρίση μέ πίστη, θάρρος καί λεβεντιά, ὅπως ταιριάζει στήν παράδοσή μας.

Ἄς ἀποδείξουμε ὅτι εἴμαστε ἀπόγονοι Ἁγίων καί Ἡρώων!

Ἄς δείξουμε πόσα πολλά μπορεῖ νά πετύχει

ἡ Πίστη στόν Θεό καί ἡ Ἀγάπη στήν Πατρίδα!

Σᾶς εὔχομαι καλή πρόοδο καί καλή δύναμη!

† Ο ΚΩΟΥ ΚΑΙ ΝΙΣΥΡΟΥ ΝΑΘΑΝΑΗΛ

Τή Δευτέρα 26 Ἰανουαρίου 2026 ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κώου καί Νισύρου κ. Ναθαναήλ ὑποστήριξε τή διδακτορική του διατριβή μέ τίτλο «Λαϊκή λατρεία καί θρησκευτική συμπεριφορά στίς νήσους Κῶ καί Νίσυρο» (ἐπιβλέπων ὁ Ὁμότιμος Καθηγητής Μηνᾶς Ἀλ. Ἀλεξιάδης, Ἄρχων Ὑπομνηματογράφος τῆς Μ.τ.Χ.Ἐ.) καί, μέ ὁμόφωνη ἀπόφαση τῆς Ἑπταμελοῦς Ἐπιτροπῆς, ἀναγορεύθηκε παμψηφεί διδάκτορας τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ καί Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, λαμβάνοντας τόν βαθμό Ἄριστα.

Ἡ διατριβή παρουσιάζει τή λαϊκή θρησκευτική συμπεριφορά στήν Κῶ καί στή Νίσυρο καί ὑπογραμμίζει τή στενή σχέση της μέ τό ἐκκλησιαστικό λατρευτικό τυπικό. Ἐπίσης, ἀναδεικνύει τή σύνδεση τῆς ἐκκλησιαστικῆς παράδοσης, ὅπως αὐτή διαμορφώθηκε ὑπό τή σκέπη τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, μέ τήν κοινωνική ζωή τῶν κατοίκων καί τή διαμόρφωση τοῦ τοπικοῦ ἐθιμικοῦ πλούτου.

Ἡ ἐπιστημονική συμβολή τοῦ ἔργου, μεταξύ ἄλλων, ἐντοπίζεται στήν ἀνάδειξη τῆς λαϊκῆς θρησκευτικότητας καί τῆς συνδέσεως τῆς λατρείας πρός τόν Θεό καί τῆς τιμῆς πρός τήν Παναγία καί τούς Ἁγίους μέ τίς ἐθιμικές πρακτικές τοῦ λαϊκοῦ στοιχείου. Ἐνῶ ἡ καταγραφή καί παρουσίαση τοῦ τοπικοῦ πολιτισμικοῦ ἀποθέματος, ὅπως αὐτό ὑφίσταται σήμερα, ἀποτελεῖ μία ἀκόμη σημαντική συνεισφορά τῆς διατριβῆς στή θρησκευτική λαογραφία.

Ἡ Ἱερά Μητρόπολις Κώου καί Νισύρου, μέ τήν εὐκαιρία τῆς ἑορτῆς τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, διοργανώνει τήν Παρασκευή 30 Ἰανουαρίου 2026, στίς 05.00 μ.μ., ἑορταστική ἐκδήλωση στήν Αἴθουσα τῆς Πνευματικῆς Ἑστίας τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως προσκαλώντας σέ αὐτή ὅλους τούς ἐκπαιδευτικούς τῆς Κῶ καί τῆς Νισύρου.

Μέ αὐτήν τήν ἐκδήλωση ἡ Ἱερά Μητρόπολις ἐπιθυμεῖ νά ἀναδείξει τήν παρουσία καί τήν προσφορά τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν στά ἑλληνικά γράμματα καί νά τιμήσει ὅλους τούς ἐκπαιδευτικούς, οἱ ὁποῖοι μέ τόν συνεχῆ ἀγῶνα καί τό ἀκούραστο ἐνδιαφέρον πού ἐπιδεικνύουν προσφέρουν τό ἀγαθό τῆς γνώσεως στούς νέους μας.

Στήν ἐκδήλωση θά ὁμιλήσει ἡ κ. Μαρία Χατζηνικολάου-Τσακανιᾶ, Ἐκπαιδευτικός, μέ θέμα «Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες κι ἐμεῖς».

Τήν ἐκδήλωση θά πλαισιώσει μουσικά ἡ Χορωδία τοῦ Συλλόγου Ἐκπαιδευτικῶν Πρωτοβάθμιας Ἐκπαίδευσης Κῶ-Νισύρου ὑπό τή διεύθυνση τοῦ κ. Χρήστου Γαμβρέλλη, τ. Διευθυντοῦ τοῦ 2ου Δημοτικοῦ Σχολείου Κῶ, μέ ἐπιλογή τραγουδιῶν πού προβάλλουν τίς ἀξίες τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ὑπό τόν γενικότερο τίτλο «Φτιάχνοντας τό δικό μας παραμύθι».

Ἡ ἐκδήλωση ἀπευθύνεται ἀποκλειστικά στούς ἐκπαιδευτικούς πού ὑπηρετοῦν καί διαβιοῦν στήν Κῶ καί στή Νίσυρο εἴτε αὐτοί ἐργάζονται στή δημόσια Πρωτοβάθμια καί Δευτεροβάθμια Ἐκπαίδευση εἴτε δραστηριοποιοῦνται στόν ἰδιωτικό ἐκπαιδευτικό χῶρο εἴτε ἔχουν ἀφυπηρετήσει εἴτε ἀπασχολοῦνται σέ ἄλλο ἐπαγγελματικό τομέα.

+ Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ

ΕΛΕῼ ΘΕΟΥ

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ –  ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ

ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ

ΠΑΝΤΙ Τῼ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

ΧΑΡΙΝ, ΕΛΕΟΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗΝ ΠΑΡΑ

ΤΟΥ ΕΝ ΒΗΘΛΕΕΜ ΓΕΝΝΗΘΕΝΤΟΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ

Τιμιώτατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι καί προσφιλέστατα τέκνα ἐν Κυρίῳ,

Ἀξιωθέντες καί πάλιν νά φθάσωμεν τήν μεγάλην ἑορτήν τῆς κατά σάρκα Γεννήσεως τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ, δοξολογοῦμεν τήν «ἄφραστον καί ἀκατάληπτον συγκατάβασιν» Αὐτοῦ, τοῦ Σωτῆρος τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων καί Λυτρωτοῦ ἁπάσης τῆς κτίσεως ἐκ τῆς φθορᾶς, ἀναβοῶντες μετά τῶν Ἀγγέλων «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καί ἐπί γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία»[1].

Ὁ Χριστός ἀπεκαλύφθη ὡς «Ἐμμανουήλ»[2], ὡς «Θεός μεθ᾿ ἡμῶν» καί «ὑπέρ ἡμῶν», ὡς Θεός πλησίον ἑνός ἑκάστου ἐξ ἡμῶν, ὡς «καί ἡμῶν αὐτῶν συγγενέστερος»[3]. Ὁ «ὁμοούσιος» τῷ Θεῷ Πατρί προαιώνιος Λόγος, καθώς ἐδογμάτισεν ἡ ἐν Νικαίᾳ Α’ Οἰκουμενική Σύνοδος, ἡ 1700ή ἐπέτειος ἀπό τῆς συγκλήσεως τῆς ὁποίας ἐτιμήθη πρεπόντως ὑπό τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου κατά τό παριππεῦον ἔτος, «ὁμοιοῦται τῷ ἰδίῳ ποιήματι», σαρκωθείς ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καί Μαρίας τῆς Παρθένου, «ἵνα τούς ἀνθρώπους θεούς ἀποδείξῃ».

Τό Ἀπολυτίκιον τῶν Χριστουγέννων διακηρύσσει ὅτι ἡ Γέννησις τοῦ Χριστοῦ «ἀνέτειλε τῷ κόσμῳ τό φῶς τό τῆς γνώσεως», ἀπεκάλυψε τό «ὑπερβατικόν καί καθολικόν νόημα» τῆς ζωῆς καί τῆς ἱστορίας, τήν ἀλήθειαν, ὅτι μόνον ἡ χριστιανική πίστις δύναται νά ἱκανοποιήσῃ πλήρως τάς βαθυτέρας ἀναζητήσεις τοῦ νοός καί τήν δίψαν τῆς καρδίας, ὅτι «οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενί ἡ σωτηρία» [4] εἰ μή ἐν Χριστῷ. Ἔκτοτε, «ἡ γνῶσις», ἥτις «φυσιοῖ»[5], κρίνεται ἐκ τοῦ Κυριακοῦ «Γνώσεσθε τήν ἀλήθειαν καί ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς»[6].

Τό ὑπέρλογον γεγονός τῆς Ἐνσαρκώσεως βιοῦται καί ἐπαναλαμβάνεται πνευματικῶς εἰς τήν ζωήν τῶν πιστῶν, τῶν ἀγαπώντων τήν ἐπιφάνειαν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ. Ὅπως γράφει ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, «Ὁ  τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐφάπαξ κατά σάρκα γεννηθείς, ἀεί γεννᾶται θέλων κατά πνεῦμα διά φιλανθρωπίαν τοῖς θέλουσι». Ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ, ὁ ἑορτασμός τῶν Χριστουγέννων, τῆς Σαρκώσεως τοῦ Θεοῦ καί τῆς κατά χάριν θεώσεως τοῦ ἀνθρώπου, δέν μᾶς στρέφει πρός ἕν γεγονός τοῦ παρελθόντος, ἀλλά μᾶς κατευθύνει πρός τήν «μέλλουσαν πόλιν»[8], πρός τήν αἰωνίαν Βασιλείαν τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

Εἰς ἕνα κόσμον, ὅπου ἠχοῦν αἱ πολεμικαί ἰαχαί καί ἡ κλαγγή τῶν ὅπλων, διασαλπίζεται τό ἀγγελικόν «ἐπί γῆς εἰρήνη», ἡ φωνή τοῦ Κυρίου μακαρίζει τούς «εἰρηνοποιούς» καί ἡ Ἁγία Ἐκκλησία Του δέεται εἰς τήν Θείαν Λειτουργίαν «ὑπέρ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης» καί «ὑπέρ τῆς εἰρήνης τοῦ σύμπαντος κόσμου». Ἡ γνησία πίστις εἰς Θεόν ζῶντα ἐνδυναμώνει τόν ἀγῶνα διά τήν εἰρήνην καί τήν δικαιοσύνην, ἀκόμη καί ὅταν οὗτος εὑρίσκεται ἐνώπιον ἀνυπερβλήτων, κατ᾿ ἄνθρωπον, ἐμποδίων. Ὡς θεοκινήτως δηλοῦται εἰς τό Μήνυμα τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τήν πρώτην δεκαετηρίδα τῆς ὁποίας θά ἑορτάσωμεν κατά τό ἐπερχόμενον ἔτος, «τό λάδι τοῦ θρησκευτικοῦ βιώματος πρέπει νά χρησιμοποιεῖται γιά νά ἐπουλώνει πληγές καί ὄχι γιά νά ἀναζωπυρώνει τή φωτιά τῶν πολεμικῶν συρράξεων»[9].

Τό Εὐαγγέλιον τῆς εἰρήνης ἀφορᾷ ἐξόχως εἰς ἡμᾶς τούς Χριστιανούς. Θεωροῦμεν ἀνεπίτρεπτον τήν ἀδιαφορίαν διά τήν διάσπασιν τῆς Χριστιανοσύνης, ἰδίως ὅταν αὕτη συνοδεύεται ἀπό φονταμενταλισμόν καί ρητήν ἀπόρριψιν τῶν διαχριστιανικῶν διαλόγων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τελικόν σκοπόν τήν ὑπέρβασιν τῆς διαιρέσεως καί τήν ἐπίτευξιν τῆς ἑνότητος. Τό χρέος τοῦ ἀγῶνος διά τήν χριστιανικήν ἑνότητα εἶναι ἀδιαπραγμάτευτον. Εἰς τήν νέαν γενεάν τῶν Χριστιανῶν ἀνήκει ἡ εὐθύνη τῆς συνεχίσεως τῶν προσπαθειῶν τῶν πρωτεργατῶν τῆς Οἰκουμενικῆς Κινήσεως καί τῆς δικαιώσεως τῶν ὁραμάτων καί τῶν μόχθων των.

Ἀνήκομεν εἰς τόν Χριστόν, ὁ ὁποῖος εἶναι «ἡ εἰρήνη ἡμῶν»[10] καί ἡ «πεπληρωμένη χαρά» εἰς τήν ζωήν μας, ἡ «εὐδοκία», ἡ πηγάζουσα ἐκ τῆς βεβαιότητος ὅτι «ἦλθεν ἡ ἀλήθεια» καί «παρέδραμεν ἡ σκιά», ὅτι ἡ ἀγάπη εἶναι ἰσχυροτέρα ἀπό τό μῖσος καί ἡ ζωή ἰσχυροτέρα ἀπό τόν θάνατον, ὅτι τό κακόν δέν ἔχει τόν τελευταῖον λόγον εἰς τήν ζωήν τοῦ κόσμου, τήν ὁποίαν κατευθύνει ὁ Χριστός, ὁ «χθές καί σήμερον ὁ αὐτός καί εἰς τούς αἰῶνας»[11]. Αὐτή ἡ πίστις πρέπει νά διαλάμπῃ καί νά ἀποκαλύπτεται εἰς τόν τρόπον μέ τόν ὁποῖον τιμῶμεν τά Χριστούγεννα καί τάς ἄλλας ἐκκλησιαστικάς ἑορτάς. Ὁ θεοτερπής ἑορτασμός ἐκ μέρους τῶν πιστῶν ὀφείλει νά μαρτυρῇ τήν μεταμορφωτικήν δύναμιν τῆς εἰς Χριστόν πίστεως διά τήν ζωήν μας, νά εἶναι καιρός εὐδοκίας καί πνευματικῆς εὐφροσύνης, βιώσεως ἐκείνης τῆς ἀνεκλαλήτου «μεγάλης χαρᾶς»[12], ἡ ὁποία εἶναι «συνώνυμος τοῦ Εὐαγγελίου».

Ἱερώτατοι καί Θεοφιλέστατοι ἀδελφοί καί ἀγαπητά τέκνα,

Κατά τό ἔτος 2026, ἡ Ἁγία τοῦ Χριστοῦ Μεγάλη Ἐκκλησία τιμᾷ τήν συμπλήρωσιν 1400 ἐτῶν ἀπό τῆς 7ης Αὐγούστου 626, ὅτε ἐψάλη «ὀρθοστάδην» ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, κατά τήν Ἱεράν Ἀγρυπνίαν ἐν τῷ Ἱερῷ Ναῷ τῆς Παναγίας Βλαχερνῶν, εἰς ἔκφρασιν εὐγνωμοσύνης πρός τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον, διά τήν διάσωσιν τῆς Πόλεως ἐκ τῆς ἐπιδρομῆς ἐχθρῶν δυσμενῶν. Ἐπί τῇ ἱστορικῇ ταύτῃ ἐπετείῳ, ἡ Ἐπετηρίς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τοῦ ἔτους 2026 ἀφιεροῦται εἰς τήν ἀνάμνησιν τοῦ σημαντικοῦ τούτου γεγονότος διά τήν Παράδοσιν καί τήν ταυτότητά μας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀδιασπάστως καί βαθέως συνυφασμέναι μέ τήν τιμήν πρός τήν ἀειμακάριστον καί παναμώμητον Μητέρα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν καί Ὑπέρμαχον Στρατηγόν τοῦ Γένους.

Ἐν τῷ πνεύματι τούτῳ, κλίνοντες τό γόνυ ἐνώπιον τῆς Βρεφοκρατούσης Μαριάμ καί προσκυνοῦντες τόν τήν ἡμετέραν μορφήν ἀναλαβόντα Θεόν Λόγον, εὐχόμεθα εἰς πάντας ὑμᾶς εὐλογημένον τό Ἅγιον Δωδεκαήμερον, καλλίκαρπον δέ ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς καί πλήρη θείων δωρημάτων τόν νέον ἐνιαυτόν τῆς χρηστότητος τοῦ Κυρίου, ᾯ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή καί προσκύνησις, νῦν καί ἀεί καί εἰς πάντας τούς αἰῶνας. Ἀμήν!

Χριστούγεννα 2025

† Ὁ Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαῖος

διάπυρος πρός Θεόν εὐχέτης πάντων ὑμῶν

_________

1. Λουκ. β’, 14.

2. Ματθ. α’, 23.

3. Νικολάου Καβάσιλα, Περί τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς, ΣΤ’, PG 150, 660.

4. Πράξ. δ’, 12.

5. Πρβλ. Α’ Κορ. η’, 1.

6. Ἰωάν, η’, 32.

7. Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ, Κεφάλαια διάφορα θεολογικά τε καί οἰκονομικά, Ι, η’, PG 90, 1181.

8. Ἑβρ. ιγ’, 14.

9. Μήνυμα τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας πρός τόν Ὀρθόδοξο λαό καί κάθε ἄνθρωπο καλῆς θελήσεως, § 4.

10. Ἐφεσ. β’, 14. 

11. Ἑβρ. ιγ’, 8.

12. Πρβλ. Λουκ. β΄, 10.